Telkens ik immense gebieden ontbost zie of als ik op soja/suikerrietwoestijnen stoot, dan kwetst me dat zeer. Alsof er diep in mezelf gehakt en ontbost wordt.

Rijdt de bus door gebieden waar nog wél oorspronkelijk bos staat, dan geeft me dat terug energie. Zouden de ziel van bomen en mensen dan toch iets met elkaar te maken hebben? De Chipko-beweging in India laat alleszins duidelijk aanvoelen dat raken aan bomen, raken aan mensen is (1).

Ik ben nu in Rio de Janeiro voor de laatste toespraak en ontmoeting in de federale, rurale universiteit. Rio is vooral gekend voor zijn Corcovado, het grote Christusbeeld dat hoog boven de stad en de bergen uitsteekt. Minder geweten is dat hier sinds de 17^e eeuw een ecologische ramp in voorbereiding was. Zoals Griekenland al 3000 jaar geleden ontbost werd om oorlogsschepen te maken en om de Middellandse Zee te beheersen, zo werden de bergen in en rond Rio stelselmatig ontbost. Waarom? Om huizen te bouwen en om houtskool te maken: activiteiten die zich nu elders in Brazilië nog dag aan dag herhalen. De heuvels werden eerst beplant met suikerriet; in de 19^e eeuw met koffie.

De overheid werd in diezelfde 19^e eeuw geconfronteerd met watergebrek in de stad en met slijklawines. Ook dàt herhaalt zich vandaag elders op vele plaatsen in Brazilië. Zoals de Griekse bergen nog altijd voor een groot stuk kaal zijn, omdat de vruchtbare grond in zee schoof, zo dreigde Rio eerder omgeven te worden door woestijnbergen, dan door de prachtige groene oases die er vandaag nog te bewonderen zijn.

Wat is er dan gebeurd? In 1857 werd tot een groot herbebossingsprogramma beslist en anno 1870 waren er 100.000 bomen gepland. Geen herbebossing zoals nu met pinus of eucalyptus, maar met de diversiteit aan bomen die in het Atlantisch woud te vinden zijn. Ook de fauna en flora werd hersteld, zodat het Parque Nacional da Tijuca een voorbeeld is voor heel Brazilië en ver daarbuiten. Tijuca is een groot natuurreservaat van 120 km2 midden in een miljoenenstad. Het gebied telt 30 watervallen, 330 soorten planten en 100 diersoorten. De stad is terug gezegend met een regelmatige watervoorziening. Slijklawines met vele doden, zoals begin dit jaar in deelstaat Santa Catarina, zijn niet aan de orde. De temperatuur is in de stad gemiddeld 9 graden lager dan moest het woud er niet geweest zijn.

Zou dit voorbeeld van de 19^e eeuw herhaalbaar zijn in de verlichte 21^ste eeuw? Of moeten wij lijdzaam ondergaan dat de Cerrado ten onder gaat, het klimaat in Cuiabá onleefbaar wordt, de kinderen er ziek worden van allergieën en dat het Amazonegebied savanne wordt?

Herstel is mogelijk. Laat het een troost zijn.

Luc Vankrunkelsven,

Rio de Janeiro, 26 april 2009.

(1)   In de Chipko-beweging van India zijn (vooral) vrouwen actief, die met hun eigen lijf in het Himalaya-gebergte bomen beschermen. Als de houthakkers met hun zaagmachines aankomen, dan omarmen ze de bomen en houden zo het ontbossen tegen.

Gepost in Abdijleven, Inspiratie
Je kan reacties op deze post volgen via de RSS 2.0 feed. Je kan een reactie achterlaten, of een trackback link leggen vanaf je eigen site.