Al een hele tijd is onze medebroeder Luc Vankrunkelsven actief in België en Brazilië om er te ijveren voor rechtvaardigheid en ecologie. Regelmatig stuurt hij vanuit Brazilië nieuws en wat commentaar op wat hij beleeft. We laten u graag meelezen:

De fiets neemt de stad in

Toen ik anno 1992 in Brussel ging wonen, stootte ik zelden op iemand anders die ook zijn leven riskeerde. Geen fietsers dus. Sinds 1994 combineer ik een Brompton vouwfiets met trein, metro, tram, bus; soms auto. Ook jarenlang alleen met dat vehikel rond getrokken. En zie, het onmogelijke werd mogelijk. Sinds enkele jaren nam Brussel het Parijse systeem van publieke fietsen over en sinds vier jaar is de vouwfiets een hype geworden. Vele NGO’s benijden Wervel: sinds acht jaar heeft iedere werknemer i.p.v. een bedrijfswagen een bedrijfs-Brompton ter beschikking.

Prins fietser

En waarlijk, sinds enkele weken is het hek helemààl van de dam: één van de hoofdstraten, de Anspachlaan, werd van vier tot twee baanvakken gereduceerd. Aan beide kanten van de Avenida werd een voormalig autovak omgetoverd in een ruim fietspad. Onmiddellijk gevolg: permanente files, zoals je dat alleen in São Paulo voor mogelijk houdt. De fietser kan zich als een prins naast de duvelende automobilisten verplaatsen. Benieuwd waar dit gaat eindigen.

In São Paulo is het nog niet zover, maar ook hier doet de fiets zijn schuchtere intrede. Er wordt over fietspaden nagedacht en in de metrostellen wordt een plaats voorzien voor enkele fietsen. De permanente files zijn niet meer te harden. De steden worden onleefbaar. Het openbaarvervoer is niet aangepast aan de mobiliteitsbehoefte van zoveel mensen. De nood aan ommekeer weerklinkt nu tot in de federale kamer en senaat. De ‘Jornal do Senado’ wijdt een ‘Cidadania special’ aan de kwestie. Fietsverhuursystemen zoals in New York en in tal van Europese steden worden als inspirerende voorbeelden naar voor gebracht. Curitiba heeft al jaren fietspaden, maar met gevaarlijke oversteekplaatsen. Die worden nu verbeterd. Rio de Janeiro heeft het grootste netwerk aan fietspaden, gevolgd door Sorocaba. In Mauá, metropool São Paulo, is er aan het treinstation een heuse stalling voor 2000 fietsen. Met hersteldienst. Een uitwisseling met Leuven en andere Vlaamse steden zou niet slecht zijn. In samenwerking met de NMBS onderhoudt, herstelt en bewaakt de sociale economie ‘Velo’ er duizenden fietsen. In Bagé, deelstaat Rio Grande do Sul, zijn er bussen waar aan de buitenkant vooraan een plaats voorzien is om twee fietsen te zetten. Een begin.

Koning auto en keizer vrachtwagen

Fietsen is in Brazilië voorlopig nog levensgevaarlijk. Ook al zijn er hier in verhouding tot het uitdijende wagenpark nog maar weinig fietsers, de laatste drie jaar vallen er toch vier doden per dag. Machismo en haantjesgedrag in het verkeer zijn goede maatjes. Het vraagt nog een hele mentaliteitswijziging bij de chauffeurs om de publieke ruimte te delen met fietsers en voetgangers. In dit land van koning auto en keizer vrachtwagen zijn fietsers en voetgangers écht wel de zwakke weggebruikers. In São Paulo alleen al verliezen dagelijks twee voetgangers het leven, omdat automobilisten de zebrapaden niet respecteren.

Senator Eduardo Supplicy is alvast helemaal voor de fiets-in-de-stad gewonnen. Als het van hem en van enkele andere senatoren afhangt, mag de stille fietsrevolutie zich doorzetten. Benieuwd of de deelnemers van Rio+20 iets van het fietssysteem in de stad zullen opmerken.

Luc Vankrunkelsven,

Brasília, 17 april 2012.

Meer fietsnieuws uit Brazilië:

Rodas de Paz: www.rodasdapaz.org.br

Escola da Bicicleta: www.escoladebicicleta.com.br

Bicicleta: www.bicicleta.org

Bike Rio – fietsenverhuur Rio de Janeiro: www.mobilicidade.com.br/bikerio.asp

Be the first to like.

Vind ik leuk.

Vind ik niet meer leuk

In Brazilië omschrijven ze gehandicapten heel mooi: ‘Pessoas especiais’. Speciale mensen, die zorg behoeven en voorrang krijgen. In ons taalgebruik zijn ‘speciale mensen’, mensen waar iets aan mankeert. Alleszins naar de gangbare, burgerlijke normen. In Cuiabá  bestaat dan weer de uitdrukking ‘Fora de casa; fora de casinha’/’Buiten het huis of huisje zijn’. Synoniemen zouden evengoed kunnen zijn: zonderlingen, mensen die niet in het lijntje lopen, creatievelingen, mensen die de toekomst openen, pioniers, monniken.

De mensen bij wie ik te gast ben, omschrijven zichzelf als ‘fora de casa’. Op de Chapada dos Guimarães worden zo velen aangetroffen: mensen die met alternatieve geneeskunde bezig zijn, met alternatieve therapieën, kunstenaars allerhande.

Buiten het huisje, in een grot

Neem nu Dilair. Hij heeft een inheemse gestalte, is geboren in São Paulo, maar leeft hier al meer dan twintig jaar in de Chapada dos Guimarães. Hij kwam hier niet om het grote geld te verdienen, niet om te ontbossen, soja  te zetten en gif te spuiten. Nee, hij leefde enkele jaren in een grot achter de waterval Andorinha in het nationaal park. De mensen hadden veel sympathie voor hem en brachten hem elk weekend eten. “Een hippie, een profiteur”, denk je dan. Maar wat is het verschil tussen deze vagebond en de eerste monniken in de Egyptische woestijn. In de derde eeuw verbleven daar stylieten (1), die jaren op een paal zaten. Anderen zaten jarenlang in een put. Grotten waren er natuurlijk ook bij.

Vagebond

Nadien kwam Dilair in aanmerking voor een stuk grond van een assentamento. Hij deed echter niet wat van de overheid en van sommige collega’s verwacht werd, namelijk de Cerrado als de bliksem ontbossen en op een ‘proper’ stuk land produceren. Nee, hij koesterde de biodiversiteit van zijn miniterritorium en was pionier in agroforestry. Jarenlang werd hij weggepest, maar uiteindelijk kreeg hij het recht aan zijn kant en leeft hij er nu gelukkig met zijn Sonja. Samen geëngageerd in tal van sociale bewegingen, in de hoop om de apathie te doorbreken.

Dilair was (is?) een vagebond, een zwerver, zoals Manoel de Barros zichzelf noemt. Ik word vanavond uitgenodigd in de ‘Chapada a mão’. Het is een kunstenaarscollectief, dat nu drie jaar bestaat. Dilair en Sonja zijn er de drijvende krachten van. De winkel met de producten van kunstenaars zowel uit de stad als van het platteland staat centraal. Met de beperkte middelen bouwen ze echter een heus cultureel centrum uit op een Chapada, waar qua culturele activiteiten zo goed als niets bestond. In samenwerking met het Federale Ministerie van Cultuur organiseren ze elke zaterdag een filmavond. Eén van de films vandaag laat de 92-jarige Manoel de Barros aan het woord. Hij is de meest gelezen dichter van Brazilië; een  kind van het grote vogelreservaat, de Pantanal in Mato Grosso. Een verwonderd kind dat de kleine dingen van het leven ziet en beschrijft. Hij houdt van metaforen en schildert zijn woorden. Hij omschrijft zichzelf als een vagebond. Een monnik, al zit hij niet op een paal of schuilt hij niet in een grot.

Hensel?

In de winkel liggen stukken van diverse kunstenaars, maar het werk van Dilair valt me toch wel op. Met het lichte hout van buruti maakt hij tal van kunstwerken. Met wat hij vindt aan resten van de vernietigde Cerrado maakt hij zware tafels en banken.

Ik zit hier maar even, maar ‘t blijkt meteen dat het hier een trefcentrum is voor mensen ‘fora de casa’. Chico, een kunstenaar in zijn foto’s, springt even binnen en koopt een boek. Wat later verschijnt José, die met zijn gemalen rotsen en mineralen de chemische landbouw te lijf gaat. In de lijn van de 19^e eeuwse strijd tussen von Liebig en Hensel bereidt hij een agrarische revolutie voor. Voorbij de chemische industrie met haar petroleumafhankelijkheid in dienst van de chemische vernietigingslandbouw. Julius Hensel wordt al 150 jaar door de heersende chemiesector doodgezwegen. Met mensen als José kan Hensel alsnog in de 21^ste eeuw tot zijn recht komen. (2)

Ze zijn nog maar enkele jaren bezig, maar er zit vaart in. Het Ministerie van Agrarische Ontwikkeling erkende Chapada a mão als een creatief, vernieuwend project. Aan de oorsprong van de samenwerking liggen dan ook niet meteen de hippies die op straat hun waar verkopen, maar rurale gemeenschappen uit de omgeving.

Luc Vankrunkelsven

9 april 2011, Chapada dos Guimarães.

(1)   ‘Daniël de pilaarheilige’, van Van der Horst, Pieter, Altiora-Averbode, 2010.

(2)   Zie: ‘Onze toekomst gestolen’ in ‘Brazilië-Europa, in fragmenten?’, Wervel, Brussel, 2010.

Be the first to like.

Vind ik leuk.

Vind ik niet meer leuk